Tasarrufun iptali davası (İcra ve İflas Kanunu m. 277 ve devamı), borçlunun haciz veya iflas öncesinde alacaklılarından mal kaçırmak kastıyla gerçekleştirdiği karşılıksız kazandırmaların (bağışlamaların), değerinin çok altında yapılan satışların veya yakın akrabalar arasındaki şüpheli malvarlığı devirlerinin alacaklı bakımından hükümsüz kılınmasını sağlayan son derece etkili bir dava türüdür.
1. İptale Tabi Tasarruf Türleri
a) İvazsız Tasarruflar (Bağışlamalar - İİK m. 278)
Borçlunun aciz halinden önceki son 2 yıl içinde yaptığı bağışlamalar ile eş, altsoy, üstsoy ve üçüncü dereceye kadar hısımlar arasında yapılan tasarruflar ve malın gerçek değeri ile tapuda/noterde gösterilen satış bedeli arasında fahiş fark bulunan satışlar bağışlama hükmünde sayılarak iptale tabidir.
b) Aciz Halinde Yapılan Tasarruflar (İİK m. 279)
Borçlunun borca batık olduğu dönemde mevcut bir borcu temin için verdiği rehinler, para veya mutat ödeme vasıtaları dışında yaptığı ödemeler ile vadesi gelmemiş borçlar için yaptığı ödemeler iptal edilir.
c) Zarar Verme Kastıyla Yapılan Tasarruflar (İİK m. 280)
Malvarlığı borçlarına yetmeyen bir borçlunun, alacaklılarına zarar verme kastıyla yaptığı tüm işlemler, borçlunun içinde bulunduğu mali durumu ve zarar verme kastını bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişilerle yapılmışsa iptal edilir. Ticari işletmenin veya işyerindeki mevcut ticari emtianın tamamının yahut önemli bir kısmının devri de bu kapsamdadır.
2. Dava Şartları ve Hak Düşürücü Süre
- Kesinleşmiş İcra Takibi ve Gerçek Alacak: Davacının borçluya karşı başlatmış olduğu geçerli bir icra takibi ve gerçek bir alacağı bulunmalıdır.
- Kesin veya Geçici Aciz Vesikası: Borçlunun haczi kabil malının bulunmadığını veya bulunan malların alacağı karşılamaya yetmediğini gösteren haciz tutanağı (İİK m. 105 geçici aciz belgesi) veya kesin aciz vesikası dava şartıdır.
- 5 Yıllık Hak Düşürücü Süre: İİK m. 284 uyarınca tasarrufun iptali davası, iptale tabi işlemin yapıldığı tarihten itibaren 5 yıl içinde açılmalıdır.
Şenol Hukuk Bürosu • Isparta